04:40 ICT Thứ ba, 02/03/2021

Tin tức



VKSND Tối cao
Văn bản quy phạm pháp luật
Trang thông tin điện tử Tạp chí Kiểm Sát
Đại Học KSHN
Đời sống & Pháp Luật
Bảo vệ pháp luật

Hoạt động


Trang chủ » Tin tức » Trao đổi nghiệp vụ

MỪNG ĐẤT NƯỚC ĐỔI MỚI - MỪNG ĐẢNG QUANG VINH - MỪNG XUÂN TÂN SỬU 2021

Vấn đề về quy định thay đổi Điều tra viên, Kiểm sát viên trong tố tụng hình sự

Thứ sáu - 22/01/2021 14:17

Để bảo đảm sự vô tư, khách quan của người tiến hành tố tụng, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 đã có những quy định chặt chẽ về việc thay đổi người tiến hành tố tụng. Tuy nhiên, trong thực tiễn hoạt động tố tụng đặt ra là trong trường hợp hủy án để điều tra lại và trường hợp trả hồ sơ để điều tra bổ sung do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng có phải thay đổi Điều tra viên, Kiểm sát viên đã tiến hành tố tụng trước đó hay không? Đây là vấn đề pháp luật không có quy định, vì vậy cần phải bổ sung cho phù hợp.

Trong tố tụng hình sự, Điều tra viên và Kiểm sát viên có vai trò rất quan trọng trong việc thu thập, xác minh chứng cứ, tiến hành các hoạt động điều tra nhằm xác định sự thật của vụ án, những chứng cứ buộc tội hoặc gỡ tội của bị can, những tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đối với bị can. Nếu họ không vô tư, khách quan khi thực hiện nhiệm vụ thì hồ sơ vụ án có thể bị làm sai lệch, dẫn đến xử lý người phạm tội không chính xác, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của những người tham gia tố tụng không được bảo đảm. Do vậy, BLTTHS 2015 quy định nếu có căn cứ để cho rằng Điều tra viên và Kiểm sát viên không vô tư khách quan khi thực hiện nhiệm vụ thì họ phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi.

Theo quy định tại khoản 1 - Điều 51 BLTTHS 2015 quy định: “Điều tra viên, Cán bộ điều tra phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi khi thuộc một trong các trường hợp: Trường hợp quy định tại Điều 49 của Bộ luật này; Đã tiến hành tố tụng trong vụ án đó với tư cách là Kiểm sát viên, Kiểm tra viên, Thẩm phán, Hội thẩm, Thẩm tra viên hoặc Thư ký Tòa án”. 

Theo quy định tại khoản 1 - Điều 52 BLTTHS 2015 quy định “Kiểm sát viên, Kiểm tra viên phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc bị thay đổi khi thuộc một trong các trường hợp: Trường hợp quy định tại Điều 49 của Bộ luật này; Đã tiến hành tố tụng trong vụ án đó với tư cách là Điều tra viên, Cán bộ điều tra, Thẩm phán, Hội thẩm, Thẩm tra viên hoặc Thư ký Tòa án”.
Theo đó, Điều 49 BLTTHS 2015 quy định cụ thể các trường hợp phải từ chối hoặc thay đổi người có thẩm quyền tiến hành tố tụng, bao gồm:1. Đồng thời là bị hại, đương sự; là người đại diện, người thân thích của bị hại, đương sự hoặc của bị can, bị cáo; 2. Đã tham gia với tư cách là người bào chữa, người làm chứng, người giám định, người định giá tài sản, người phiên dịch, người dịch thuật trong vụ án đó; 3. Có căn cứ rõ ràng khác để cho rằng họ có thể không vô tư trong khi làm nhiệm vụ”.

* Tuy nhiên, hiện nay vấn đề này vẫn đang còn một số vướng mắc, tồn tại:

- Thứ nhất, thay đổi Điều tra viên, Kiểm sát viên trong trường hợp án bị hủy để điều tra lại theo quy định tại khoản 1 - Điều 358 và Điều 391 BLTTHS 2015. Theo quy định của Điều 53 và Điều 54 BLTTHS 2015, khi bản án sơ thẩm hoặc phúc thẩm bị hủy để điều tra lại thì khi xét xử sơ thẩm lại Hội đồng xét xử và Thư ký phiên tòa đều bị thay đổi. Tuy nhiên, trên thực tế và quy định của BLTTHS 2015, khi một vụ án bị hủy để điều tra lại thì Điều tra viên và Kiểm sát viên đã điều tra, kiểm sát điều tra hoặc thực hành quyền công tố vụ án đó lại không bị thay đổi. Có thể nhận thấy, quy định tại khoản 1 - Điều 51 và quy định tại khoản 1 - Điều 52 BLTTHS 2015 không đặt ra vấn đề phải thay đổi Điều tra viên, Kiểm sát viên khi án bị hủy để điều tra lại.

Như vậy theo quy định trên thì Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân đã xét xử những vụ án hình sự bị hủy thì không được tham gia tiến hành tố tụng đối với vụ án đó nữa. Riêng Điều tra viên và Kiểm sát viên được phân công giải quyết vụ án đó trước đây vẫn được tham gia tiến hành tố tụng bình thường vì pháp luật không cấm.

Thực tiễn, nhiều trường hợp sau khi vụ án bị hủy để điều tra lại, người phạm tội, người bị hại hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan đến vụ án yêu cầu thay đổi Điều tra viên và Kiểm sát viên nhưng không được Cơ quan điều tra hoặc Viện kiểm sát chấp nhận bởi vì lý do là pháp luật không cấm, cũng như không có quy định Điều tra viên, Kiểm sát viên tiến hành tố tụng vụ án bị hủy đó phải bị thay đổi. Với quy định trên, hầu hết các bị can, bị cáo và những người tham gia tố tụng đều không muốn như vậy, bởi vì nếu để những Điều tra viên, Kiểm sát viên cũ tiếp tục tiến hành tố tụng thì họ cho rằng những nhận định của họ sẽ không được khách quan.

Theo quan điểm cá nhân, đối với trường hợp vụ án hình sự bị hủy để điều tra lại thì tùy trường hợp mà có sự thay đổi, bổ sung cho phù hợp và vẫn đảm bảo tính khách quan trong quá trình giải quyết vụ án; Đối với những vụ án bị hủy mà có căn cứ cho rằng Điều tra viên hoặc Kiểm sát viên có sự không vô tư, không khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ dẫn đến án bị hủy thì nhất thiết phải thay đổi Điều tra viên và Kiểm sát viên theo quy định. Riêng đối với các trường hợp Điều tra viên, Kiểm sát viên đã thực hiện tốt nhiệm vụ, không có sự tư lợi, giải quyết vụ án đúng quy định pháp luật, nhưng vì lý do khách quan hoặc quan điểm giải quyết vụ án khác nhau dẫn đến án bị hủy, thì không nhất thiết phải thay đổi Điều tra viên và Kiểm sát viên, trừ trường hợp Điều tra viên, Kiểm sát viên cũ giải quyết vụ án đã nghỉ việc, hoặc bị điều động, luân chuyển công tác thì nhất thiết phải thay đổi Điều tra viên và Kiểm sát viên theo quy định. Bởi lẽ:

+ Việc để Điều tra viên, Kiểm sát viên đã tiến hành tố tụng vụ án bị hủy đó tiếp tục tiến hành tố tụng sẽ thuận lợi hơn vì họ đã nắm chắc các tình tiết của vụ án nên việc điều tra lại hay kiểm sát điều tra lại sẽ không mất nhiều công sức bằng việc thay đổi Điều tra viên, Kiểm sát viên khác.

+ Đối với những vụ án bị hủy thường là những vụ án phức tạp, án kinh tế lớn, có khi phân công Điều tra viên, Kiểm sát viên 3 - 4 người cùng tiến hành tố tụng giải quyết vụ án, trong khi biên chế tại các quận, huyện Điều tra viên và Kiểm sát viên số lượng hạn chế, nếu bắt buộc phải thay đổi Điều tra viên và Kiểm sát viên cũ sẽ gây khó khăn trong quá trình thực hiện.

Riêng đối với các trường hợp người phạm tội, người bị hại hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có đơn khiếu nại hoặc yêu cầu thay đổi Điều tra viên, Kiểm sát viên, thì Lãnh đạo đơn vị có liên quan xét thấy cần có thể bổ sung thêm Điều tra viên hoặc Kiểm sát viên mới tham gia tiến hành tố tụng để họ yên tâm trong quá trình giải quyết vụ án.

- Trường hợp thứ hai, Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung do vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng theo quy định tại điểm d - khoản 1 - Điều 280 BLTTHS 2015.

Vấn đề khi Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung do việc khởi tố, điều tra, truy tố vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng thì Điều tra viên, Kiểm sát viên điều tra, kiểm sát điều tra hoặc Kiểm sát viên thực hành quyền công tố vụ án đó có bị thay đổi hay không thì BLTTHS 2015 cũng không có quy định. Thông tư liên tịch số 02/2017/TTLT-VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP ngày 22/12/2017 quy định việc phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong thực hiện một số quy định của BLTTHS 2015 về trả hồ sơ điều tra bổ sung cũng không có quy định về việc phải thay đổi Điều tra viên, Kiểm sát viên khi Tòa án trả hồ sơ điều tra bổ sung trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng.

Tuy nhiên, trong thực tiễn, đây là vấn đề tồn tại gây ảnh hưởng nhiều trong quá trình giải quyết vụ án.

Theo quan điểm cá nhân trong trường hợp Tòa án trả điều tra bổ sung do vi phạm nghiêm trọng tố tụng thì cần thiết phải thay đổi Điều tra viên, Kiểm sát viên cũ đã tiến hành tố tụng, vì theo quy định tại điểm o - khoản 1 - Điều 4 BLTTHS 2015 thì: “Vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng là việc cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng trong quá trình khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, không đầy đủ các trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định và đã xâm hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng hoặc làm ảnh hưởng đến việc xác định sự thật khách quan, toàn diện của vụ án”. Điều này, tương ứng với quy định người tiến hành tố tụng đã không vô tư, không khách quan trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Riêng đối với các trường hợp Tòa án trả điều tra bổ sung khác theo quy đinh tại Điều 280 BLTTHS 2015 thì không cần thiết phải thay đổi Điều tra viên và Kiểm sát viên đã tiến hành tố tụng trước đó.

Trên đây là một số quan điểm cá nhân về vấn đề thay đổi Điều tra viên và Kiểm sát viên trong tố tụng hình sự chưa được quy định mong nhận sự đóng góp, nhằm góp phần hoàn thiện các quy định của Bộ luật tố tụng hình sự 2015, để áp dụng một cách thống nhất trong thực tiễn thực hiện nhiệm vụ được giao.

Tác giả bài viết: Trần Thị Thu

Nguồn tin: VKS ND H. Vĩnh Thạnh

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết

Những tin cũ hơn

 

Thống kê

Đang truy cậpĐang truy cập : 16

Máy chủ tìm kiếm : 2

Khách viếng thăm : 14


Hôm nayHôm nay : 656

Tháng hiện tạiTháng hiện tại : 9544

Tổng lượt truy cậpTổng lượt truy cập : 11694206


thi đua khen thưởng
Trao đỗi nghiệp vụ
Kết quả giải quyết Khiếu Nại - Tố Cáo
Chuyên đề biển đảo